آوندا نیوز/ افزایش کرایه حمل از دریای خزر تا ۱۳۰ دلار به ازای هر تن، در کنار اختلال مسیرهای صادراتی روسیه، معادله واردات غلات برای تجار ایرانی را پیچیده کرده است؛ در حالی که قیمت جو در برخی مناطق روسیه کاهش یافته، محدودیت‌های لجستیکی همچنان بر هزینه نهایی واردات سایه انداخته است.
بازار غلات روسیه در شرایطی با عرضه نسبتاً مناسب داخلی مواجه است که اختلال در مسیرهای صادراتی دریای سیاه و دریای آزوف، صادرکنندگان را به استفاده بیشتر از مسیرهای جایگزین در دریای بالتیک و دریای خزر سوق داده است. این تغییر مسیرها، در کنار محدودیت ظرفیت بنادر، کمبود تجهیزات حمل و افزایش هزینه‌های لجستیکی، بر قیمت غلات و رقابت‌پذیری صادرات روسیه اثر گذاشته است.
برای تجار ایرانی، نکته اصلی این است که کاهش قیمت غلات در مبدأ لزوماً به معنای ارزان‌تر شدن واردات نیست. هزینه حمل، دسترسی به شناور و امکان انتقال به‌موقع محموله‌ها می‌تواند بخش مهمی از مزیت قیمتی خرید از روسیه را خنثی کند.
جو روسیه؛ کاهش قیمت در برخی مناطق و افزایش هزینه واردات
بازار جو روسیه در هفته‌های اخیر روند یکسانی نداشته است. بر اساس داده‌های ارائه‌شده، از ۱۱ سپتامبر تا ۹ اکتبر، قیمت جو در مناطق جنوبی با کاهش حدود ۴٫۱ درصدی به ۸۸۰۰ روبل در هر تن رسیده، در حالی که در منطقه مرکزی دریای سیاه با رشد حدود ۵٫۷ درصدی به ۹۸۵۲ روبل افزایش یافته است. قیمت این محصول در منطقه اورال نیز با نوسان محدودی همراه بوده است.
این تفاوت منطقه‌ای نشان می‌دهد که شرایط عرضه و تقاضا در مناطق مختلف روسیه یکسان نیست و واردکنندگان برای انتخاب محل خرید باید علاوه بر قیمت پیشنهادی فروشنده، هزینه انتقال محموله تا بندر صادراتی را نیز در نظر بگیرند.
در همین حال، کرایه حمل دریایی از آستراخان به بنادر شمالی ایران به حدود ۱۲۵ تا ۱۳۰ دلار به ازای هر تن رسیده است. این سطح از هزینه حمل، با توجه به ارزش محموله جو در مبدأ، می‌تواند صرفه اقتصادی واردات را به‌شدت کاهش دهد.
در چنین شرایطی، خرید جو با قیمت پایین‌تر تنها زمانی به مزیت تجاری تبدیل می‌شود که مجموع هزینه خرید، حمل، بیمه، تخلیه و سایر مخارج جانبی، قیمت رقابتی‌تری را در مقصد ایجاد کند. از این رو، اتکا به قیمت بازار داخلی روسیه بدون محاسبه قیمت تمام‌شده تحویل در ایران، می‌تواند به برآورد نادرست از سودآوری معامله منجر شود.
صادرات گندم روسیه زیر فشار محدودیت‌های حمل
حجم صادرات گندم روسیه در ماه اکتبر حدود ۲٫۵ تا ۳ میلیون تن پیش‌بینی شده است؛ در حالی که صادرات این محصول در دوره مشابه سال گذشته نزدیک به ۵٫۱ میلیون تن بود. این کاهش، اهمیت محدودیت‌های لجستیکی را در تعیین توان صادراتی روسیه برجسته می‌کند.
بر اساس داده‌های گزارش، قیمت گندم روسیه با پروتئین ۱۲٫۵ درصد در ۱۴ اکتبر، در بنادر اوست‌لوگا و ویسوتسک حدود ۲۷۰ دلار به ازای هر تن به‌صورت فوب اعلام شده که نسبت به هفته قبل اندکی کاهش داشته است. در بازار داخلی نیز قیمت گندم درجه سه و چهار با رشد ۷۵ روبلی به ازای هر تن همراه بوده است.
این تحولات نشان می‌دهد که روند قیمت گندم در روسیه را نمی‌توان صرفاً با میزان تولید یا حجم عرضه داخلی توضیح داد. محدودیت صادرات، تغییر مسیرهای حمل و تقاضا برای استفاده از بنادر جایگزین نیز در شکل‌گیری قیمت‌ها نقش دارند.
برای واردکنندگان ایرانی، نرخ فوب بنادر بالتیک به‌تنهایی معیار مناسبی برای مقایسه با خرید از مسیر دریای خزر نیست. تفاوت مسیر حمل و هزینه‌های مرتبط با انتقال محموله باید در محاسبه قیمت نهایی لحاظ شود تا امکان مقایسه اقتصادی میان گزینه‌های مختلف تأمین فراهم شود.
محدودیت بنادر و حمل‌ونقل؛ عامل تعیین‌کننده قیمت تمام‌شده
افزایش استفاده از بنادر بالتیک با محدودیت‌هایی از جمله تراکم شبکه ریلی، کمبود واگن، محدودیت ظرفیت پایانه‌ها و احتمال اعمال محدودیت‌های ترانزیتی همراه است. در نتیجه، این مسیرها با وجود اهمیت فزاینده در صادرات غلات روسیه، ظرفیت نامحدودی برای جبران اختلال سایر مسیرها ندارند.
در دریای خزر نیز کمبود شناور و افزایش کرایه حمل، هزینه واردات غلات از روسیه به ایران را افزایش داده است. بنابراین، نزدیکی جغرافیایی به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده مزیت اقتصادی این مسیر باشد.
برای تجار ایرانی، بررسی ظرفیت واقعی حمل پیش از نهایی‌کردن قرارداد، دریافت پیشنهاد قیمت از چند فروشنده و ارزیابی هزینه‌های احتمالی ناشی از تأخیر در بارگیری یا تخلیه اهمیت بیشتری پیدا کرده است. همچنین، تعیین روشن مسئولیت هزینه‌های اضافی در قرارداد می‌تواند از کاهش پیش‌بینی‌نشده حاشیه سود جلوگیری کند.
چشم‌انداز عرضه غلات روسیه
برآوردهای ارائه‌شده برای فصل زراعی ۲۰۲۶/۲۷، تولید گندم روسیه را ۸۸ میلیون تن، جو را ۱۹٫۱ میلیون تن و ذرت را ۱۶٫۲ میلیون تن پیش‌بینی می‌کند. مجموع صادرات غلات این کشور نیز در برآورد پایه حدود ۵۲٫۸ میلیون تن اعلام شده است.
با این حال، تداوم محدودیت‌های حمل‌ونقل می‌تواند صادرات را کاهش دهد و حجم بیشتری از غلات را در بازار داخلی نگه دارد. چنین شرایطی ممکن است بر قیمت غلات دامی فشار وارد کند، اما میزان اثرگذاری آن به وضعیت تقاضا، هزینه نگهداری و سیاست‌های صادراتی روسیه وابسته خواهد بود.
در کنار این عوامل، وضعیت کشت غلات زمستانه نیز از اهمیت برخوردار است. سطح زیر کشت این محصولات تا دوم اکتبر به ۹٫۴ میلیون هکتار رسیده است؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۹٫۹ میلیون هکتار و میانگین پنج‌ساله ۱۰٫۹ میلیون هکتار بوده است. احتمال کاهش سطح زیر کشت و کمبود رطوبت خاک در بخش‌هایی از جنوب روسیه، از جمله عواملی هستند که باید در ارزیابی چشم‌انداز تولید فصل آینده مدنظر قرار گیرند.
با این حال، این داده‌ها به‌تنهایی برای پیش‌بینی قطعی افزایش قیمت گندم در سال آینده کافی نیستند و باید در کنار روند تولید، تقاضای جهانی و وضعیت صادرات بررسی شوند.
ملاحظات تجاری برای واردکنندگان ایرانی
برآیند داده‌های موجود نشان می‌دهد که بازار جو و گندم روسیه بیش از گذشته تحت تأثیر هزینه‌های حمل و محدودیت‌های صادراتی قرار دارد. در بازار جو، کاهش قیمت در برخی مناطق می‌تواند فرصت خرید ایجاد کند؛ اما کرایه بالای حمل ممکن است این مزیت را از بین ببرد. در بازار گندم نیز کاهش صادرات و محدودیت مسیرهای انتقال، ضرورت بررسی دقیق هزینه نهایی خرید را افزایش داده است.
برای تصمیم‌گیری تجاری، توجه به چند نکته ضروری است:
- محاسبه قیمت تمام‌شده در ایران: قیمت خرید باید همراه با هزینه حمل، بیمه، تخلیه و سایر مخارج بررسی شود.
- انتخاب منطقه مناسب خرید: اختلاف قیمت جو در مناطق مختلف روسیه، اهمیت مقایسه قیمت مبدأ و هزینه انتقال را افزایش می‌دهد.
- بررسی ظرفیت حمل پیش از قرارداد: قیمت مناسب بدون تضمین امکان حمل، لزوماً به معامله سودآور منجر نمی‌شود.
- مقایسه دقیق مسیرهای وارداتی: نرخ‌های فوب بنادر مختلف باید با توجه به هزینه و شرایط حمل هر مسیر ارزیابی شوند.
- مدیریت ریسک تغییرات بازار: تصمیم خرید باید علاوه بر قیمت فعلی، با توجه به زمان تحویل و احتمال تغییر شرایط صادراتی اتخاذ شود.
در مجموع، بازار روسیه همچنان یکی از گزینه‌های تأمین غلات برای تجار ایرانی است، اما مزیت این بازار به قیمت مبدأ محدود نمی‌شود. در شرایط فعلی، هزینه حمل و امکان دسترسی به مسیرهای صادراتی، نقش تعیین‌کننده‌ای در رقابت‌پذیری جو و گندم روسیه در بازار ایران دارند. از این رو، معیار اصلی تصمیم‌گیری تجار باید قیمت تمام‌شده محموله در مقصد باشد، نه صرفاً کاهش یا افزایش قیمت غلات در بازار داخلی روسیه.
*منبع: یاشار غریبی