آوندا نیوز/ کاهش ۲۰ درصدی صادرات گندم روسیه در فصل ۲۰۲۶/۲۷، در کنار محدودیت بنادر جنوبی این کشور و افزایش هزینه‌های لجستیکی، می‌تواند بر شرایط تأمین غلات و هزینه واردات ایران اثرگذار باشد
بازار غلات روسیه در فصل تجاری ۲۰۲۶/۲۷ با چالش فزاینده‌ای در انتقال محصول از بازار داخلی به بازارهای صادراتی مواجه شده است؛ وضعیتی که علاوه بر اثرگذاری بر قیمت‌های منطقه‌ای غلات، برای ایران به‌عنوان یکی از بازارهای مرتبط با تجارت غلات روسیه، از منظر هزینه واردات، دسترسی به محموله‌ها و مسیرهای حمل‌ونقل اهمیت دارد.
بر اساس آخرین برآورد وزارت کشاورزی آمریکا (USDA)، تولید گندم روسیه حدود ۸۸ میلیون تن پیش‌بینی شده است؛ هرچند برآورد مؤسسات داخلی این کشور عمدتاً بین ۸۴ تا ۸۶ میلیون تن قرار دارد. با وجود این سطح از تولید، صادرات گندم روسیه در سپتامبر حدود ۲.۱ تا ۲.۳ میلیون تن برآورد شده است. همچنین پیش‌بینی صادرات این کشور در فصل ۲۰۲۶/۲۷ با کاهش ۴.۷ میلیون تنی به ۳۶.۷ میلیون تن رسیده که حدود ۲۰ درصد کمتر از فصل گذشته و پایین‌ترین سطح از فصل ۲۰۲۱/۲۲ است.
محدودیت بنادر جنوبی روسیه و تاثیر در تجارت نهاده ایران
یکی از مهمترین تحولات بازار غلات روسیه، تداوم محدودیت در ظرفیت صادراتی بنادر دریای سیاه و آزوف است؛ مسیرهایی که در تجارت غلات روسیه با بازارهای خارجی نقش مهمی دارند. برآوردها نشان می‌دهد بازگشت جریان صادرات از این بنادر به شرایط عادی پیش از سال ۲۰۲۷ چندان محتمل نیست.
این وضعیت برای ایران از آن جهت اهمیت دارد که هرگونه اختلال در مسیرهای متعارف صادرات غلات روسیه می‌تواند بر زمان‌بندی ارسال محموله‌ها، هزینه حمل و شرایط تحویل کالا در بازارهای منطقه‌ای اثر بگذارد. در چنین شرایطی، دسترسی واردکنندگان ایرانی به محموله‌های روسی صرفاً به میزان تولید و موجودی گندم وابسته نیست و ظرفیت بارگیری، مسیر انتقال و هزینه نهایی رساندن کالا نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
روسیه در تلاش است بخشی از محدودیت‌ها را از طریق مسیرهای جایگزین در بنادر بالتیک و خزر، شبکه ریلی و کانال ولگا–دن جبران کند. با این حال، ازدحام و هزینه بالاتر حمل‌ونقل مانع از آن است که این مسیرها به‌طور کامل کاهش ظرفیت بنادر جنوبی را پوشش دهند. حمل ریلی غلات روسیه در سپتامبر حدود یک میلیون تن برآورد شده و انتظار می‌رود حجم انتقال از طریق بنادر کشورهای حوزه بالتیک به حدود ۴۰۰ هزار تن افزایش یابد.
قیمت گندم روسیه و هزینه تأمین برای ایران
در بازار صادراتی، گندم روسیه با پروتئین ۱۲.۵ درصد برای تحویل نوامبر در بنادر ویسوتسک و اوست‌لوگا حدود ۲۷۵ دلار در هر تن قیمت‌گذاری شده است؛ در حالی که قیمت این محصول از طریق بنادر کشورهای حوزه بالتیک حدود ۲۷۰ دلار گزارش می‌شود.
با این حال، این قیمت‌ها به‌تنهایی مبنای تعیین هزینه واردات برای ایران نیستند. هزینه حمل تا مقصد، بیمه، شرایط قرارداد، هزینه‌های بندری و محدودیت‌های تسویه مالی نیز در قیمت نهایی محموله نقش دارند. از این رو، افزایش سهم مسیرهای جایگزین در صادرات روسیه می‌تواند حتی در صورت ثبات قیمت پایه گندم، ترکیب هزینه‌های واردات را تغییر دهد.
از سوی دیگر، کاهش صادرات روسیه لزوماً به معنای افزایش قطعی قیمت گندم در ایران نیست؛ زیرا این روند به میزان تقاضای وارداتی، عرضه سایر صادرکنندگان، موجودی بازار و شرایط قراردادهای تجاری نیز بستگی دارد. با این حال، کاهش حجم صادرات روسیه می‌تواند انعطاف‌پذیری بازار در تأمین محموله‌های موردنیاز خریداران را محدود کند.
ضرورت رصد هم‌زمان قیمت و لجستیک
برای واردکنندگان و فعالان بازار غلات ایران، تحولات روسیه ضرورت رصد هم‌زمان قیمت‌های صادراتی، ظرفیت بنادر جنوبی، هزینه حمل از مسیر خزر و وضعیت عرضه سایر مبدأهای تأمین را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی، مقایسه صرف قیمت اعلامی گندم در مبدأ، بدون در نظر گرفتن هزینه و زمان انتقال تا مقصد، تصویر کاملی از صرفه اقتصادی خرید ارائه نمی‌کند.
در مجموع، تداوم محدودیت صادراتی روسیه در کنار عرضه بالای داخلی این کشور، دو پیام متفاوت برای بازار ایران دارد: از یک سو، انباشت گندم در روسیه می‌تواند فشار کاهشی بر قیمت‌های داخلی این کشور ایجاد کند؛ از سوی دیگر، محدودیت ظرفیت صادراتی و افزایش هزینه‌های لجستیکی ممکن است مانع انتقال کامل این مزیت قیمتی به خریداران خارجی، از جمله واردکنندگان ایرانی، شود. بنابراین، در فصل جاری، هزینه نهایی تحویل محموله و قابلیت اطمینان مسیر حمل، در کنار قیمت پایه، از عوامل تعیین‌کننده در ارزیابی مبدأ روسیه برای تأمین غلات ایران خواهند بود.
*منبع: یاشار غریبی